धाराशिव प्रशासनातील महिला नेतृत्वाचा ठसा; नियमाआधारित व लोकाभिमुख प्रशासनाची प्रभावी अंमलबजावणी

८ मार्च – आंतरराष्ट्रीय महिला दिन विषेश 

तेरणा काठ वृत्तसेवा --- दरवर्षी ८ मार्च रोजी साजरा होणारा आंतरराष्ट्रीय महिला दिन क्लारा झेटकिन यांच्या स्मरणार्थ सुरू झाला. १९०० च्या दशकात महिला कामगारांच्या हक्कांसाठी आणि समानतेसाठी जागरूकता निर्माण करण्याची मोहिम राबविलेल्या झेटकिन यांच्या दृष्टिकोनातून हा दिवस स्त्री-पुरुष समानता, महिला सक्षमीकरण, सामाजिक न्याय आणि प्रशासनाच्या लोकाभिमुख कार्याचे महत्त्व अधोरेखित करतो.

 *स्थानिक प्रशासनाची प्रत्यक्ष जबाबदारी:* 

भारतीय लोकशाही व्यवस्थेत प्रशासन केवळ शासनाचे आदेश अंमलात आणणारे यंत्र नाही, तर संविधानिक मूल्यांचे प्रत्यक्ष रक्षण करणारी संस्था आहे. धाराशिव तालुक्यात आदरणीय डॉ. मृणाल जाधव यांच्या कार्यकाळात प्रशासनाने हे मूल्य नियमाधारित, लोकाभिमुख आणि संवेदनशील स्वरूपात साकारले आहे.

 *तहसीलदार पदाचे कायदेशीर व प्रशासकीय स्वरूप:* 

तहसीलदार हे महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ व विविध शासन निर्णय, परिपत्रके व प्रशासकीय नियमावलींनुसार कार्य करणारे अर्धन्यायिक पद आहे. या पदावर घेतलेले निर्णय कायदेशीर परिणाम निर्माण करणारे प्रशासकीय आदेश म्हणून मान्य आहेत.

 *निर्णय प्रक्रियेत अनिवार्य घटक:* 

नैसर्गिक न्याय (Audi Alteram Partem) – अर्जदाराच्या बाजू ऐकणे

तर्कसंगत निर्णय प्रक्रिया (Reasoned Decision Making) – निर्णय स्पष्ट व न्यायसंगत आधारावर घेणे

पारदर्शक प्रशासन – माहितीची उपलब्धता आणि निगराणी

ही शिस्त राखल्यामुळे राज्यघटनेतील कलम १४, १५, २१ चे मूर्त पालन सुनिश्चित होते, जिथे समानता, भेदभाव विरहित सेवा आणि मूलभूत अधिकार प्रत्यक्ष अंमलात येतात.

 *पदभार स्वीकारल्यानंतर प्रलंबित कामे:* 

आदरणीय डॉ. मृणाल जाधव यांनी पदभार स्वीकारल्यानंतर धाराशिव प्रशासनातील प्रलंबित प्रकरणांचा तात्काळ निपटारा केला. यामध्ये प्रमुख होते:

प्रलंबित महसूल दाखले व जमीन नोंदी

शासकीय योजनांच्या लाभ वितरणातील उशीर दूर करणे

नागरिकांच्या आपत्ती मदतीसाठी अर्जांचे तत्पर परीक्षण

स्थानिक गटविकास प्रकल्पांमध्ये कार्यक्षमतेत येणारी अडचण दूर करणे

या प्रयत्नांमुळे प्रशासन वेगवान, पारदर्शक व विश्वासार्ह बनले.

 *कार्यकाळातील प्रमुख उपक्रम:* 

प्रलंबित प्रकरणांचा वेगवान निपटारा व पारदर्शक निर्णय प्रक्रिया

शेतकरी, गोरगरीब व वंचित घटकांना प्रशासनाचा प्रत्यक्ष आधार

महसूल दाखले, जमीन नोंदी, आपत्ती मदत व शासकीय योजना वेळेत पोहोचविणे

विद्यार्थ्यांसाठी डिजिटल शिक्षण साधने व ई-लर्निंग लायब्ररी

विधी सेवा न्यायालयीन कॅम्प्स

दुर्बल घटकांना शासन योजना प्रत्यक्ष पोहोचविणे – निराधार महिला, अपंग, ज्येष्ठ नागरिक व मूकबधिर

व्हॉट्सअ‍ॅप चॅनल – शासन योजना व महत्त्वाची माहिती जलद व पारदर्शक पोहोचविणे

संकट काळात तत्परता – अतिवृष्टी, दुष्काळ व नैसर्गिक आपत्तीमध्ये नुकसान मूल्यांकन व मदत

 *निवडणूक कालखंडातील प्रशासन:* 

निवडणूक काळात आदरणीय डॉ. मृणाल जाधव यांनी प्रशासनाची ठाम पकड राखली:

मतदान प्रक्रियेतील सुरक्षितता, पारदर्शकता व सुव्यवस्था सुनिश्चित

मतदारांपर्यंत माहिती वेळेत पोहोचविली व गैरसोय टाळली

मतदान केंद्रांचे नियोजन व प्रशासनिक टीमचे प्रशिक्षण सुनिश्चित

विभागीय अधिकारी व कर्मचारी यांच्या सहकार्याने संपूर्ण निवडणूक प्रक्रियेचे अचूक पालन

 *लेखकाचे मत – प्रशासकीय दृष्टीकोनातून:* 

लेखक या अग्रलेखात मानतो की आदरणीय डॉ. मृणाल जाधव यांच्या नेतृत्वाखालील प्रशासन नियमाधारित, लोकाभिमुख, संवेदनशील आणि विश्वासार्ह आहे. निर्णय प्रक्रियेतील पारदर्शकता, प्रलंबित प्रकरणांवर तत्काळ प्रतिक्रिया, तसेच संकट व्यवस्थापनाची कार्यक्षमता हे स्थानिक प्रशासनाचे आदर्श प्रतिमान दर्शविते.

 *नांदेड जिल्ह्यातील अनुभव:* 

धाराशिवमध्ये पदभार स्वीकारण्याआधी आदरणीय डॉ. मृणाल जाधव यांनी नांदेड जिल्ह्यातील किनवट तहसीलमध्ये कार्य केले व सर्वोत्कृष्ट तहसीलदार पुरस्कार प्राप्त केला.

 *छत्रपती शिवाजी महाराज समाधान शिबिर:* 

धाराशिव तहसील कार्यालयाच्या ७ मार्च २०२६ रोजी केशेगाव महसूल मंडळातून सुरू झालेल्या शिबिरात:

केशेगाव मंडळातील दिव्यांग व महिला नागरिकांना प्रत्यक्ष लाभ

शासकीय योजनांचा जलद व नियंत्रित लाभ नागरिकांपर्यंत पोहोचविला

शिबिरे धाराशिव तालुक्यातील प्रत्येक महसूल मंडळात सातत्याने राबविली जाणार

 *निष्कर्ष:* 

८ मार्च – आंतरराष्ट्रीय महिला दिन हा दिवस फक्त गौरवाचा नव्हे, तर समानतेच्या मूल्यांप्रती बांधिलकी दृढ करण्याचा दिवस आहे.

आदरणीय डॉ. मृणाल जाधव यांच्या नेतृत्वाखालील धाराशिव प्रशासन हे आदर्श उदाहरण आहे:

नियमाधारित निर्णय प्रक्रिया

लोकाभिमुख दृष्टिकोन

संवेदनशील महिला नेतृत्व

विश्वासार्ह प्रशासन

धाराशिव प्रशासनाने नागरिकांना दिलेला प्रत्यक्ष लाभ, महिला सक्षमीकरणासाठी केलेले उपक्रम, विद्यार्थ्यांसाठी डिजिटल साधनांची उपलब्धता, छत्रपती शिवाजी महाराज समाधान शिबिरातील प्रभावी कामकाज, तसेच संकट काळातील तत्पर सेवा – हे सर्व आदर्श प्रशासनाचे प्रत्यक्ष दर्शन आहेत.

 *लेखक: आकाश गोरोबा चव्हाण --- पत्रकार व सामाजिक विषयांचे अभ्यासक, धाराशिव*